၅၃။ အကန္႔အသတ္ မွန္သမွ်မွ လြတ္ေၿမာက္ၿခင္း ပရမတ္ တရား စာစုမ်ား

( ၁ ) ကိေလသာစြမ္း
ေဒါသ သာ တကယ္ အစြမ္းထက္ရင္ သူဖန္ဆင္းထားတဲ႔ ေလာကၾကီး အႏ ၱရာယ္ လံုး၀ကင္းေနၿပီေပါ႔။
ေလာဘ သာ တကယ္ အစြမ္းထက္ရင္ သူဖန္ဆင္းထားတဲ႔ ေလာကၾကီး လိုေလေသး မရွိေအာင္ ၿပည္႔စံုေနၿပီေပါ႔။
အိမ္ၾကက္ခ်င္း အိုးမဲသုတ္ၿပီး ခြတ္ခိုင္းသလို လူလူခ်င္း ငါသူခြဲၿပီး ယွဥ္ၿပိဳင္ခိုင္းတာ ကိေလသာ။
ကိေလသာကို အၿဖစ္ခံၿပီးမွ မစြန္႔နဲ႔၊ ၿဖစ္ေအာင္ လုပ္တဲ႔ စိတ္အက်င္႔ကို စြန္႔။

( ၂ ) အၿပစ္စြဲ ၿဖဳတ္
ကာယကံ၊ ၀ဇီကံ မေၿမာက္ေပမယ္႔ သူမ်ား စိတ္အေႏွာင္႔အယွက္ၿဖစ္ေစတာကိုက 'မေနာကံ' အၿပစ္ပဲ။
အၿပစ္မရွာနဲ႔၊ အၿပစ္ပဲ ရွိတာကို လက္ခံႏိူင္ဖို႔ ၾကိဳးစား။ အၿပစ္စြဲလို႔ အၿပစ္ပဲ ၿမင္ေနတာ။ အခ်စ္စြဲလို႔ အခ်စ္ပဲ ၀င္ေနတာ။ ေဒါသမကင္းလို႔ သတ္မွတ္ထားတဲ႔ အၿပစ္ေတြခ်ည္း ၿမင္ေနတာ။ ေလာဘမကင္းလို႔ သေဘာက်စရာ၊ အထင္ၾကီးစရာလို႔ ထင္တာ။ မာန္မာန မကင္းလို႔ ယွဥ္ၿပိဳင္စရာ၊ အႏိူင္ယူခ်င္စရာလို႔ ထင္တာ။ ေမာဟ မကင္းလို႔ ဘာေတြ ညာေတြ၊ ဘယ္သူ ဘယ္၀ါ၊ ဘယ္ေနရာ ဘယ္အခ်ိန္အခါ ဆိုတာေတြကို အဟုတ္ထင္ေနတာ။
ေလာဘ၊ ေဒါသ၊ ေမာဟရဲ႔ အၿပစ္ကို နားလည္ လက္ခံႏူိင္ဖို႔ ၾကိဳးစားရမယ္႔အစား သူမ်ားအၿပစ္ လိုက္ရွာ၊ လိုက္ေၿပာေနရင္ နာမည္ခံ၊ အေရၿခံဳ ေယာဂီပဲ။
သူမ်ားကို အၿပစ္တင္မယ္႔အစား ကိုယ္ေကာင္းတာ ဖိလုပ္ပါ။ သူမ်ားေကာင္းတာ မလုပ္ေတာ႔ ကိုယ္ပိုလုပ္ခြင္႔ရတာေပါ႔။

( ၃ ) အေၿပာ နဲ႔ အလုပ္
-အေၿပာခ်ဳိဖို႔ထက္ သေဘာခ်ဳိဖို႔ အဓိက။
-စကားကို မစစ္နဲ႔၊ လူကို မစစ္နဲ႔၊ စိတ္စစ္။
-အလုပ္မွား အေၿပာမွားတာထက္၊ စိတ္မမွားဖို႔ အေရးၾကီးတယ္။
-အေၿပာယဥ္ေက်းရုံနဲ႔ တရားမရႏိူင္၊ စိတ္ယဥ္ေက်းမွ တရားရမယ္။
-စကားနဲ႔ တည္ေဆာက္ထားတဲ႔ ရိပ္သာ မဟုတ္လို႔ စကားနဲ႔ ၿပဳၿပင္ ဖာေထးလို႔ မရဘူး။ စကားေတြကို အဟုတ္ထင္ေနလို႔ အေၿပာမခံႏိူင္တာ။
-စကားမ်ားေတာ႔ ရန္မ်ား၊ စကားနည္းေတာ႔ ရန္နည္း။
-အေၿပာေရွာင္တဲ႔ အလုပ္ကိုေဆာင္။ ေၿပာဖို႔ အေရးမၾကီးနဲ႔ လုပ္ဖို႔ အေရးၾကီးပါ။
-အေၿပာ အဓိကဆို အလုပ္ သာမည ၿဖစ္ေနၿပီ၊ စကားမ်ားသေလာက္ အလုပ္နည္းေနၿပီ။

စကားဟာ စကားပဲ၊ တရားမဟုတ္။ စကားနဲ႔ မဆံုးမနဲ႔။ အလုပ္နဲ႔ ဆံုးမပါ။
သူမ်ားလည္း ကိုယ္လိုပဲ စကားနဲ႔ ေၿပာၿပမွ သိမယ္ထင္ၿပီး ေၿပာဆိုခ်င္ေနတာကိုက အသိဥာဏ္ အားနည္းလို႔။
စကားစြဲၿပဳတ္မွ စကားသံုးပါ။ စကားနဲ႔ မေၿပာနဲ႔။ အလုပ္နဲ႔ ေၿပာ။
အေၿပာနဲ႔ မလုပ္နဲ႔၊ အလုပ္နဲ႔ ေၿပာ။ အေၿပာမေကာင္းနဲ႔၊ အလုပ္ေကာင္းပါ။ႏွုတ္တစ္ရာ၊ စာတစ္လံုး၊ စာတစ္ေပြ႔၊ လက္ေတြ႔တစ္ခ်က္။ ၀ိမုတၱိေခတ္ကို စကားလံုးေတြနဲ႔ တည္ေဆာက္လို႔မရ။
စကားရိပ္သာ မဟုတ္၊ ဘုရားရိပ္သာ၊ သံဃာ႔ရိပ္သာလည္း မဟုတ္၊ တရားရိပ္သာ။ ဘုရားေတာင္
တရားပဲ အားကိုးတဲ႔အတြက္ တရားအလုပ္ကို အဓိကထား။
အလုပ္မွားမေၾကာက္နဲ႔၊ မွားတာကို ငါ႔အမွားပဲလို႔ထင္တဲ႔ အစြဲကိုေၾကာက္။ မရမက မလုပ္နဲ႔။ လုပ္ရံု သက္သက္လုပ္။ ဘာလုပ္လုပ္ လက္ခံ၊ သိမ္းပိုက္ၿပီး မလုပ္နဲ႔၊ စြန္႔လုပ္။ စြန္႔ရင္ စြန္႔ႏိူင္။ လွဴရင္ လွဴႏိူင္။ လုပ္ရင္ လုပ္ႏိူင္။ ဘာမွ ၿဖစ္ခ်င္ မေနနဲ႔၊ ၿဖစ္ေစတဲ႔ အေၾကာင္းတရားသာ ၿပဳလုပ္ေန။
အလုပ္မတူရင္ ကံမတူ၊ အက်ဳိးေပးလည္း မတူ။ အလုပ္တူမွ ကံတူ၊ အက်ဳိးေပးလည္းတူ။


( ၄ ) အပူသည္မ်ားအတြက္
ေမွ်ာ္မေနန႔ဲ, ပူမေနနဲ႔ေတာ႔။ အစမရွိေအာင္ ေမွ်ာ္ခဲ႔, ပူခဲ႔ရၿပီ။ အဆံုးမရွိေအာင္ ေမွ်ာ္ေန, ပူေနရအံုးမယ္။
မၿဖစ္ႏိူင္တာ ဘာမွ မရွိဘူးဆိုၿပီး ဘာၿဖစ္မွာ၊ ညာၿဖစ္မွာ ပူေနရမွာ မဟုတ္၊ လုပ္စရာရွိတာကို
ၿဖစ္ေအာင္ လုပ္ရမွာ။
ပူလို႔ ပူစရာရွိတာ, ပူစရာၿဖစ္တာ။ ဘာမွ မပူနဲ႔၊ အခ်ိန္တန္ရင္ အရာရာ ၿဖစ္လာမယ္၊ ပူေနရင္ေတာ႔ ၿဖစ္မွာ မဟုတ္ဘူး။ တစ္ခုခု၊ တစ္ေယာက္ေယာက္ ကို သေဘာက် (သို႔) မေက်မနပ္ၿဖစ္တယ္ ဆိုကတည္းက အပူစ, ေတာ႔တာပဲ။
အားမရွိတဲ႔စိတ္က ဘာၿဖစ္မွာ ညာၿဖစ္မွာ ပူတယ္၊ အားရွိတဲ႔စိတ္က အလိုကင္း အပူကင္းတဲ႔အတြက္ ဘာမၿဖစ္နဲ႔၊ ညာမၿဖစ္နဲ႔လို႔ အမိန္႔ေပးႏိူင္တယ္။

( ၅ )အမွန္တရား
အထင္ေတြ မွားေနတယ္၊ အမွန္ေတြ မွားေနတယ္။ ကိုယ္႔စိတ္ကိုက မစင္ၾကယ္ေတာ႔ ကိုယ္ၿမင္တာ၊ ၾကားတာ၊ နံတာ၊ စားတာ၊ ထိေတြ႔တာ၊ ေတြးၾကံတာေတြလည္း မစင္ၾကယ္၊ မမွန္ကန္ေတာ႔ဘူး။
-အဟုတ္ထင္ေနတာကိုက တကယ္မဟုတ္တာ။
-အထင္ဟုတ္ေနတာကို အဟုတ္ ထင္မေနနဲ႔။
-အမွားခ်ည္းပဲ ရွိတာကို ဘာမွားတယ္ ညာမွားတယ္ဆိုၿပီး တစ္ခု၊ တစ္ေယာက္တည္းက မွားေနတယ္ ထင္ေနတာကိုက အၾကီးအက်ယ္မွားေနတာ။ ငါမွန္တယ္၊ သူမွားတယ္ အၿငင္းပြားမေနပါနဲ႔။
တကယ္ရွိမဟုတ္ဘဲ၊ သတ္မွတ္ခ်က္ေတြမွ်သာၿဖစ္တဲ႔ ဘာမွ၊ ဘယ္သူမွ၊ ဘယ္အခ်ိန္မွ၊ ဘယ္ေနရာမွ တကယ္လည္း မမွန္ဘူး၊ တကယ္လည္း မမွားဘူး။ အၿဖစ္တရား သက္သက္ (ပရမတ္)ပဲရွိတာ၊ အရွိတရား(တစ္ခု၊တစ္ေယာက္၊တစ္ခ်ိန္၊တစ္ေနရာဆိုၿပီး)ၿဖစ္ေနတာမဟုတ္။
ေခါင္းေဆာင္ခ်င္တဲ႔စိတ္ကို စြန္႔ႏိူင္မွ ေခါင္းေဆာင္အစစ္။
ဆရာ မၿဖစ္ခ်င္နဲ႔၊ ၿဖစ္ခ်င္လို႔ ၿဖစ္တာက နာမည္ခံ ဆရာပဲ။ ဆရာၿဖစ္ႏိူင္ေလာက္တဲ႔ စြမ္းရည္သတိၱရွိဖို႔သာ ၾကိဳးစား။
ၾကီးက်ယ္ခ်င္လို႔ ၾကီးက်ယ္ေနတာက ၿပန္ေသးသိမ္ရဦးမယ္။
လိုခ်င္လို႔ရတာ မွန္သမွ် ၿပန္ဆံုးရွံဴးဖို႔ပဲ။
ယွဥ္ၿပိဳင္ခ်င္စိတ္ကို အၿမစ္ၿပတ္လံုးလံုးစြန္႔ႏိူင္မွ ၿပိဳင္ဘက္ကင္းတာအစစ္။
ေၿပာမွသိ၊ၿမင္မွယံုတဲ႔ ကိုယ္လိုသူလိုအၿဖစ္က လြတ္ေအာင္ၾကိဳးစားရမယ္။ ေအာက္က်မခံႏိူင္တဲ႔စိတ္ ကိုယ္၌က ေအာက္က်တဲ႔စိတ္။
အထင္ေသးမခံႏိူင္တဲ႔စိတ္ ကိုယ္၌က တကယ္႔အထင္ေသးစရာစိတ္။ အေၿပာအဆို မခံႏိူင္တဲ႔စိတ္ ကိုယ္၌က အေၿပာအဆို, ခံစရာ အေၾကာင္း ၿဖစ္ေစတဲ႔စိတ္။
ေၾကာက္တတ္တဲ႔စိတ္ ကိုယ္၌က ေၾကာက္စရာအစစ္ ၿဖစ္ေလသည္။
သူမ်ားယံုေအာင္ လုပ္ယူရမွာမဟုတ္၊ သူမ်ားယံုၾကည္ လက္ခံႏိူင္ေလာက္တဲ႔ အရည္အခ်င္း ကိုယ္႔မွာရွိဖို႔သာ ၾကိဳးစားရမွာ။ တကယ္ေကာင္းဖို႔သာ အေရးၾကီးပါ။
အသိမ်ား(ေၾကာ္ၿငာ)ဖို႔ အေရးမၾကီးနဲ႔။
ေကာင္းလို႔သိတာက အခ်ိန္ၾကာေလ ပိုေကာင္းေလနဲ႔ စိတ္ခ်ရတယ္။ သိလို႔ ေကာင္းတာက အသိမ်ားေအာင္ ၾကိဳးစားေနရတဲ႔ဒုကၡ ၾကာေလ ပိုေလပဲ။
လုပ္ယူရင္ လုပ္ေနရတဲ႔ ဒုကၡမကင္းဘူး။
`မေသခ်ာတာေတြပဲ′ ေသခ်ာေနတာ၊ `မေရရာတာေတြပဲ′ ေရရာေနတာ၊ `မဟုတ္တာေတြပဲ′ ဟုတ္ေနတာ `ေလာက ′။
တကယ္ရွိ၊ နဂိုရွိတဲ႔ သခၤါရေလာက ကလြဲရင္ က်န္တဲ႔ ေလာကအားလံုး အတုပဲ။ တစ္စကၠန္႔၊ တစ္ရက္၊ တစ္ႏွစ္၊ တစ္ဘ၀ မေၿပာနဲ႔။
တစ္သံသရာလံုးေတာင္ တကယ္မဟုတ္။

( ၆ ) အသံုး နဲ႔ အစြဲ
အသံုးခ်န္ၿပီး အစြဲၿဖဳတ္ရမွာ။ စိတ္ဆိုတာ သံုးရမွာ စြဲရမွာ မဟုတ္။ ေလာဘ၊ ေဒါသ၊ ေမာဟ၊ မာန္မာန၊ သံသယၿဖစ္ေနတာကို ငါၿဖစ္ေနတယ္ ယူဆေနရင္ စိတ္ကို စြဲေနၿပီ။ အစြဲကင္းမွ ေၿပာ၊ အစြဲကင္းမွ သံုးတာ စိတ္ခ်ရတယ္။

( ၇ ) အစြဲတဏွာကိုစြန္႔
-ပုဂၢိဳလ္စြဲကိေလသာက ဘယ္သူဘယ္၀ါလို႔ သိတာ။
-ေနရာစြဲက ရိပ္သာလို႔ သိတာ။
-တရားစြဲက ဘာတရား၊ ညာတရားလို႔ သိတာ။
-အစြဲကင္းမွ အမွန္သိမယ္။
-ေ၀ဒနာကို အဟုတ္ထင္ေနလို႔ ေ၀ဒနာ ရွိေနတာ။
-ခံစားလို႔ ခံစားခ်က္ရွိတာ။ ခံစားဖို႔လိုတာ။
-သတ္မွတ္ထားတဲ႔ အမွား၊ အမွန္အေပၚ အဟုတ္ထင္ေနမွုကို မစြန္႔ႏိူင္သေရြ႔ ပရမတ္ အမွန္တရားကို မသိႏိူင္။
အစြဲကင္းေအာင္ ၾကိဳးစားရမယ္႔အစား ဘာအမွား၊ ညာအမွား၊ ဘာအမွန္၊ ညာအမွန္ ဆိုၿပီး စြဲေနတာကိုက အစြဲမွားေနတာ။ အစြဲပဲရွိတာ၊ အစြဲကင္းဖို႔ပဲလိုတယ္။ အၿဖစ္ေကာင္းဆိုလို႔ အလိုကင္း အစြဲကင္းတဲ႔ အၿဖစ္ပဲရွိတယ္။
ေသရဲတာ သတၱိ မဟုတ္၊ အသက္ (၀ိညာဥ္ေလး)ရွိေနတယ္၊ အခ်ိန္ရွိေနတယ္ ထင္တဲ႔အစြဲကို စြန္႔ရဲတာမွ သတၱိအစစ္။
ကိေလသာကို ရဲရဲစြန္႔။
မစြန္႔ရဲတာကိုက အမွားပဲ။
မစြန္႔ရဲလို႔ သိမ္းပိုက္ေနရတာ။ `မရွိ မၿဖစ္′ ဆိုတာ စကားသက္သက္ပဲ။ အဟုတ္ထင္မေနန႔ဲ။
ၿဖစ္ခ်င္တာေတြ မေရမတြက္ႏိူင္ေအာင္ ၿဖစ္ခဲ႔လွၿပီ၊ `တကယ္ မၿဖစ္′လို႔သာ ၿဖစ္ခ်င္မွု အလိုမကင္းတာေပါ႔။
လုပ္မယူနဲ႔၊ စြန္႔လႊတ္ယူ။ လိုေန၊ တေန၊ လက္ခံယူေနရတာက ပင္ပန္းဆင္းရဲေသးတယ္။ `မလို, မတ တဲ႔စိတ္′ လက္မခံဘဲ ရတာမွ ဒုကၡကင္းတာ။
တရားက ရွိၿပီးသား၊ လုပ္ယူရမွာ မဟုတ္၊ လုပ္ယူခ်င္တဲ႔ အစြဲ ၿဖဳတ္ရမွာ။
လုပ္ဖို႔လိုတာ မွန္သမွ် အပိုပဲ၊ အလုပ္စြဲ ၿပဳတ္ဖို႔ပဲ လိုတယ္။ အပိုအလုပ္ေတြေၾကာင္႔ နဂို ပရမတ္ အနတၱ အလုပ္ကို မသိတာ။
-ရသေလာက္စြန္႔၊ စြန္႔သေလာက္ရ။
-စြန္႔လို႔လြတ္၊ မစြန္႔လို႔မလြတ္။
-အၿမဲစြန္႔မွ အၿမဲလြတ္မယ္။
အစြဲအား၊ တစ္ခုခု၊ တစ္ေယာက္ေယာက္ရဲ႔အားက မလြတ္လပ္ဘူး၊ အကန္႔အသတ္ရွိတယ္၊ အစြဲကင္းမွ အကန္႔အသတ္မရွိ လြတ္လပ္တယ္။
အတၱကင္းကင္း-လြတ္လြတ္လပ္လပ္-လုပ္ရံုသက္သက္လုပ္။ ဘာကိုမွ မၿငိတယ္ဘဲ လြတ္လြတ္လပ္လပ္လုပ္ရင္ မၿဖစ္ႏိူင္တာ ဘာမွမရွိ။

( ၈ ) အဓိက
ၿဖစ္မွ ယံုရမွာ မဟုတ္၊ ယံုမွ ၿဖစ္မွာ။
ဘာလုပ္တယ္ မလုပ္ဘူးဆိုတာထက္ ဘာစိတ္နဲ႔ ဘာအသိဥာဏ္နဲ႔ လုပ္တာလဲ၊ ဘာစိတ္နဲ႔ ဘာအသိဥာဏ္နဲ႔ မလုပ္ဘဲေနတာလဲ ဆိုတာ အဓိက။
တကယ္ မလုပ္မၿဖစ္တာက အစြဲၿဖဳတ္တဲ႔ အလုပ္။ တကယ္ဆို ဘာမွ မလိုတာ သိဖို႔ လိုတယ္။ တကယ္လိုတာ လုပ္ဖို႔သာ အဓိက။ ၿဖစ္ေအာင္လုပ္ဖို႔ထက္ ၿဖစ္ေအာင္လုပ္ခ်င္စိတ္ကို စြန္႔ႏိူင္ဖို႔ အဓိက။
ကိုယ္ဖန္ဆင္းထားတဲ႔ ကိုယ္ပိုင္ဥာဏ္ကို စြန္႔ႏိူင္တဲ႔ မဂ္ဥာဏ္၊ ဖိုလ္ဥာဏ္စြမ္းအားနဲ႔ဆို ကိုယ္ၿဖစ္ခ်င္တာေတြ မွန္သမွ် အလိုလိုၿဖစ္တယ္။ `လိုရင္ အလိုကင္းေအာင္က်င္႔ '။ `အလိုစိတ္ေတြ ၿမဲေနလို႔ အၿမဲလိုေနတာ'၊ `အလိုကင္းရင္ အၿမဲပိုေနမယ္'။

( ၉ ) အားကိုးရာစစ္
ဘာမဆို အၿဖစ္ခံရဲ၊ အရာရာကို အဆံုးရွဴံးခံရဲ၊ စြန္႔လႊတ္ရဲတဲ႔ သတိၱကိုသာ အားကိုး။
'ၿဖစ္ခ်င္စိတ္' နဲ႔ 'မၿဖစ္မွာ ပူပန္တဲ႔စိတ္ေတြကို' အားမကိုးနဲ႔။
အားကိုးခ်င္စိတ္ကို စြန္႔လႊတ္တဲ႔စိတ္ကို အားကိုး။

( ၁၀ ) ေဆာင္ရန္၊ ေရွာင္ရန္ ( စိတ္အတြက္ )
ဘာကိုမွ၊ ဘယ္သူ႔ကိုမွ၊ ဘယ္ေနရာကိုမွ၊ ဘယ္အခ်ိန္ကိုမွ ေဆာင္မထားနဲ႔။ အဲဒါေတြကို ေရွာင္တဲ႔အလုပ္သာ အၿမဲေဆာင္ေန။ တစ္ခုခုကို အရွိလုပ္မယ္ဆိုလည္း တစ္ခုတည္းကို အစြဲနဲ႔ အရွိလုပ္မထားနဲ႔၊ ဘာတစ္ခုမွ မက်န္ေအာင္ အကုန္ အရွိလုပ္ပါ။ ၿဖစ္ရပ္တစ္ခုတည္းကို မၾကည္႔နဲ႔၊ ၿဖစ္စဥ္တစ္ခုလံုးကိုၾကည္႔။
ေပးတတ္၊ စြန္႔တတ္ဖို႔ထက္ ယူတတ္၊ လက္ခံတတ္ဖို႔ ပိုခက္တယ္။
နာမည္ခံ မစြန္႔နဲ႔၊ တကယ္စြန္႔။ ေလာဘ၊ ေဒါသ၊ ေမာဟပါ မက်န္ေအာင္ စြန္႔ပါ။ အမည္ခံယူ၊ တကယ္မယူနဲ႔၊ 'ေလာဘ၊ ေဒါသ၊ ေမာဟ'ကို စြန္႔ယူပါ။ ေနာက္ၿပန္ဆုတ္မယ္႔ စိတ္ကူးရွိေနရင္ အဲဒီစိတ္ကို မႏိူင္ႏိူင္ေအာင္ စြန္႔ၿပီးမွ ေရွ႔တက္ပါ။

( ၁၁ ) ပညတ္၊ ပရမတ္
ဆိုင္းဘုတ္ဆြဲတာ ခြဲၿခားတာ အက်င္႔ပါေနလို႔ ' မသာ 'တင္မက၊ အုတ္ဂူမွာပါ ဆိုင္းဘုတ္ဆြဲေနရတာ။
ဘာေတြ-ညာေတြ၊ ဘယ္သူ-ဘယ္၀ါ၊ ဘယ္ေနရာ၊ ဘယ္အခ်ိန္အခါဆိုတဲ႔ သတ္မွတ္ခ်က္ေတြ မွန္သမွ် ဆိုင္းဘုတ္ၿပဳတ္သြားႏိူင္တဲ႔ အႏ ၱရာယ္ အၿမဲရွိတယ္။
တကယ္ရွိတဲ႔ စိတ္၊ေစတသိတ္၊ရုပ္၊နိဗၺာန္ ပရမတ္တရားေတြကမွ အႏ ၱရာယ္အၿမဲကင္းတယ္။ ငါ၊ ငါ႔ဥစၥာဆိုၿပီး
ဘာကိုမွ အပိုင္မစီးခ်င္နဲ႔။ ဆိုင္သာဆိုင္ၿပီး မပိုင္တဲ႔ အၿဖစ္ကို လက္ခံႏိူင္ဖို႔ ၾကိဳးစား။ ဘာၿဖစ္ၿဖစ္ တကယ္မဟုတ္ဘူး။ တစ္ခုခု(ဒြါရ) ကို အဟုတ္လုပ္ၿပီး ၾကည္႔လို႔ အၿခား တစ္ခုခု (အာရံု) ရွိတာ။ မ်က္စိကိုက အမွန္မဟုတ္ေတာ႔ ၿမင္တာေတြလည္း အမွန္မဟုတ္ေတာ႔ဘူး။ ၿဖစ္ခဲ႔တာေတြေရာ၊ ၿဖစ္ေနတာေတြေရာ၊ ၿဖစ္ေတာ႔မွာေတြေရာ ဘာမွ တကယ္မဟုတ္။
ဘာကိုမွ အရွိ မလုပ္ရင္ - ဘာအလုပ္မွ မရွိေတာ႔ဘူး။
သတ္မွတ္ခ်က္ေတြကို အဟုတ္ မထင္နဲ႔။
သတ္မွတ္ခ်က္၊ ပညတ္ ဆိုတာ သံုးရမွာ၊ ဆုပ္ကိုင္ထားဖို႔၊ စြဲဖို႔မဟုတ္ဘူး။ သတ္မွတ္ခ်က္ေတြကို အစြဲကင္းကင္း သံုးတတ္ရင္ သံုးမကုန္ဘူး။
အစြဲနဲ႔သံုးရင္လည္း အၿမဲ လိုေနမွာပဲ။ စြန္႔တတ္မွ သိမ္းပိုက္၊ သံုးတတ္မွ ရွာ။ ၿမင္ႏိူင္၊ ၾကားႏိူင္၊ နံႏိူင္၊ အရသာ ခံႏိူင္၊ ထိေတြ႔ႏိူင္၊ ၾကံေတြးႏိူင္၊ သိေအာင္ လုပ္ႏိူင္တာက အကန္႔အသတ္ရွိတယ္။ မၿမင္ႏိူင္၊ မၾကားႏိူင္၊ မနံႏိူင္၊ အရသာ မခံႏိူင္၊ မထိေတြ႔ႏိူင္၊ မေတြးၾကံႏိူင္၊ လုပ္ယူလို႔ မသိႏိူင္တာေတြက အကန္႔အသတ္မရွိဘူး။
ၿပဳလုပ္မွုနဲ႔ ၿပဳလုပ္မွု ၿဖစ္တာရဲ႔ တန္ဖိုးက အကန္႔အသတ္ရွိတယ္။ ၿပဳလုပ္မွုကင္းတာနဲ႔ မလုပ္ဘဲ ၿဖစ္တာက တန္ဖိုးမၿဖတ္ႏိူင္ေအာင္ တန္ဖိုးရွိတယ္။ သဘာ၀အားက ၾကီးတယ္၊ ၿမဲတယ္။ ဘာမွ တကယ္ၿဖစ္ေနတာ မဟုတ္ဘူး၊ ပရမတ္ သတ္သတ္ ၿဖစ္ေနတာ။
ဘာမွ၊ ဘယ္သူမွ မလို၊ ဘယ္အခ်ိန္၊ ဘယ္ေနရာမွ မလိုေအာင္ ၿပီးၿပည္႔စံုတာက ပရမတ္တရားပါ။
အပိုရွိ၊ နာမည္ရွိ၊ အထင္ရွိ ပညတ္အစား၊ နဂိုရွိ ပရမတ္ကိုသာ တန္ဖိုးထားပါ။
- စိတ္ရဲ႔ စြမ္းရည္သတၱိ အနႏ ၱထဲက သတ္မွတ္ခ်က္ေတြမွ်သာၿဖစ္တဲ႔ တစ္ခုခု ( အကန္႔အသတ္ရွိတဲ႔ အေရအတြက္ ) ကိုသာ အားကိုးေနရတဲ႔ အၿဖစ္၊
သတၱ၀ါ အနႏ ၱထဲက အကန္႔အသတ္ရွိတဲ႔ တစ္ဦးဦး- တစ္ေယာက္ေယာက္ရဲ႔ အၿဖစ္...အစမရွိ အဆံုးမရွိတဲ႔ သံသရာၾကီးထဲက အကန္႔အသတ္ရွိတဲ႔ အခ်ိန္ တစ္ခ်ိန္ ဘ၀သက္တမ္း တစ္ခုရဲ႔ အၿဖစ္...စၾကာ၀႒ာ အနႏ ၱထဲက အကန္႔အသတ္ရွိတဲ႔ တစ္ေနရာရာဆိုတဲ႔ အၿဖစ္...ဟာ အင္မတန္ ေသးသိမ္လြန္းတဲ႔၊ ကိုယ္လို သူလို အၿဖစ္ပါပဲ။
ပရမတ္ အစစ္ သိမွ၊ ပညတ္ ( တစ္ခုခု၊ တစ္ေယာက္ေယာက္၊ တစ္ခ်ိန္ခ်ိန္၊ တစ္ေနရာရာ ) စြဲ တကယ္ၿပဳတ္မွာ။

( ၁၂ ) အတၱ၊ အနတၱ
တန္ဖိုးထားလို႔ တန္ဖိုးရွိေနတာကို ' တန္ဖိုးအစစ္ ' ဆိုၿပီး တန္ဖိုးထားေနရင္ အတၱ။ ယံုလို႔ ယံုေနတာ အတၱ၊ ယံုေနစရာ မလိုဘဲ ယံုေနမွ အနတၱ။
ေပါင္းစပ္တာ၊ ႏွူိင္းယွဥ္တာ၊ ဘာေတြ ညာေတြကို အရွိလုပ္တာ အတၱ။
မေပါင္းစပ္တာ၊ မႏွိူင္းယွဥ္တာ၊ ဘာေတြ ညာေတြကို အရွိမလုပ္တာ အနတၱ။
တစ္ခု၊ တစ္ေယာက္၊ တစ္ခ်ိန္၊ တစ္ေနရာဆိုတဲ႔ သတ္မွတ္ခ်က္ေတြကို မွီေနတာ အတၱ။ အေကာင္း အမွန္ဆိုတဲ႔ သတ္မွတ္ခ်က္ကို ဆုပ္ကိုင္ၿပီး တစ္ေယာက္ေယာက္၊ တစ္ခုခုရဲ႔ အၿပစ္ လိုက္ရွာေနတာ ေလာကီ အတၱ အလုပ္။
အတၱနဲ႔ လုပ္တာ မွန္သမွ် ၾကာရွည္ မခံဘူး ။ ၾကီးက်ယ္တဲ႔ စကားေတြ ၊ ၾကီးက်ယ္ လုပ္ရပ္ေတြနဲ႔ ေသးတိမ္တဲ႔ စိတ္ကို ဖံုးကြယ္ေနတာ ေလာကီ အတၱ အလုပ္။
ဦးေဏွာက္ ေသးေသးေလးနဲ႔ ေလာက အၾကီးၾကီး အေၾကာင္းကို မတန္မရာ ၾကံမေနပါနဲ႔၊ တစ္ခုခုဆိုတဲ႔ ဦးေဏွာက္ အားကိုးတဲ႔ အစြဲကိုသာ ၿဖဳတ္လိုက္။
ဘာေတြ, ညာေတြ၊ ဘယ္သူ ဘယ္၀ါ၊ ဘယ္ေနရာ၊ ဘယ္အခ်ိန္အခါဆိုတဲ႔ သတ္မွတ္ခ်က္ေတြနဲ႔ အၿမဲ အလုပ္ရွဳပ္ေနတာ ေလာကဇာတ္ခံု။
' ၿဖစ္ခဲ႔တာေတြ ' နဲ႔ ' ၿဖစ္ဦးမွာေတြ ' ပဲ ' အခုၿဖစ္ေနတာ ' ေလာက။
ဘာေတြ ညာေတြ၊ ဘယ္သူ ဘယ္၀ါ၊ ဘယ္ေနရာ ဘယ္အခ်ိန္အခါ ဆိုတဲ႔ အကန္႔အသတ္ေတြ လြန္ေၿမာက္ေနတာ ေလာကုတၱရာ။
တစ္ခုခု၊ တစ္ေယာက္ေယာက္ အၿဖစ္ေလာက္ ေသးသိမ္တာ မရွိသလို တစ္ခု၊ တစ္ေယာက္ အတၱစြဲ ၿပဳတ္တဲ႔ အနတၱ အၿဖစ္ေလာက္ ၾကီးက်ယ္တာလည္း မရွိေတာ႔ဘူး။

( ၁၃ ) အေၾကာင္းကိုက အက်ဳိးပဲ။
-လုပ္တာနဲ႔ ၿဖစ္တာ အတူတူပဲ။
-ေစတနာထားရင္ ' ေစတနာ ' ၿဖစ္တယ္။
-ေမတၱာထားရင္ ' ေမတၱာ ' ၿဖစ္တယ္။
-စြန္႔လႊတ္ရင္ ' စြန္႔လႊတ္တာ ' ( စြန္႔လႊတ္ရဲတဲ႔စိတ္ ) ရတယ္။ လုပ္ရင္ ' လုပ္တာ 'ရတယ္။
-ေၾကာက္ရင္ ' ေၾကာက္တာ ' ရတယ္။
-သံသယၿဖစ္ရင္ ' သံသယၿဖစ္တာ ' ရတယ္။

( ၁၄ ) တရားအလုပ္ဆိုတာ
- ဘုရားရဲ႔ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ အေမြကို ဆက္ခံႏိူင္ဖို႔ ၾကိဳးစားတာ တရားအလုပ္။
- မကန္႔သတ္ဖို႔၊ မပညတ္ဖို႔၊ မဆုပ္ကိုင္ဖို႔၊ မသိမ္းပိုက္ဖို႔ အဓိကထားတာ တရားအလုပ္။
- ဘယ္သူဘယ္၀ါဆိုတဲ႔ တစ္ေယာက္ေယာက္ အစြဲကို ၿဖဳတ္ၿပီး ဘာေတြ ညာေတြဆိုတဲ႔ တစ္ခုခု မဟုတ္တဲ႔ အလုပ္ကို ဘယ္အခ်ိန္ ညာအခ်ိန္ မကန္႔သတ္၊ ဘယ္ေနရာ ညာေနရာ မခြဲၿခားဘဲ လုပ္တာ တရားအလုပ္။
- တစ္ခုခု လုပ္တာ ကံအလုပ္၊ တစ္ခု၊ တစ္ေယာက္၊ တစ္ခ်ိန္၊ တစ္ေနရာဆိုတဲ႔ သတ္မွတ္ခ်က္ေတြကို ' အရွိ၊ အဟုတ္ ' လုပ္ေနတဲ႔ သေဘာ မွန္သမွ်ကို စြန္႔တာ ဥာဏ္တရားအလုပ္။
စဥ္းစားတဲ႔ အလုပ္ မလုပ္နဲ႔၊ စိတ္အလုပ္ မွန္သမွ်ကို တရစပ္ ' စြန္႔ေနတဲ႔ သေဘာ ' ကမွ တရားအလုပ္။
ကံစီမံရာ မခံရေအာင္ ကံ ( ၿပဳလုပ္ရံု သက္သက္ ) ၿဖစ္ေအာင္ ၾကိဳးစားတာ တရားအလုပ္။
" အလိုကင္းကင္း၊ အပူကင္းကင္း၊ လုပ္ရံု သက္သက္ လုပ္တာမွ တရားအလုပ္။ "
သံသရာကို လက္ခံၿပီး အၿပတ္ၿဖတ္ရမွာ မဟုတ္ဘဲ သံသရာ ဆိုတာေရာ၊ သံသရာရွိတယ္လို႔ လက္ခံတဲ႔ စိတ္ကုိပါ စြန္႔လႊတ္ရမွာ၊ သံသရာစြဲစိတ္ လံုး၀ မရွိေတာ႔တာမွ သံသရာ ၿပတ္တာ အစစ္ပါပဲ။
စိတ္ကို အရွိလုပ္ၿပီး မဂ္စိတ္-ဖိုလ္စိတ္ ၿဖစ္ဖို႔ အားထုတ္ၿခင္း မဟုတ္ဘဲ ၿဖစ္ေနက်စိတ္ေတြ မၿဖစ္ေတာ႔ဖို႔ အတြက္သာ တရားအလုပ္လုပ္ ရမွာပါ။
ေလာဘ ၿဖစ္စရာ ၾကံဳလည္း ေလာဘ မၿဖစ္မွ၊ ေဒါသ ၿဖစ္စရာ ၾကံဳလည္း ေဒါသ မၿဖစ္မွ၊ ေမာဟၿဖစ္စရာ ' တစ္ခု၊ တစ္ေယာက္၊ တစ္ခ်ိန္၊ တစ္ေနရာသတ္မွတ္ခ်က္ေတြနဲ႕ႀကံဳတဲ့အခါ လည္း
ေမာဟမျဖစ္(တကယ္မဟုတ္မွန္းသိေန)မွ အနတၱတရားအသိဥာဏ္စစ္ပါ။

(၁၅)သစၥာေလးပါး
' အျဖစ္ေကာင္း 'မရွာနဲ႔ ျဖစ္သမွ် ဒုကၡသစၥာ။
' အသိေကာင္း 'မရွာနဲ႔ သိသမွ် ဒုကၡသစၥာ။
' အလုပ္ေကာင္း 'မရွာနဲ႔ ျပဳလုပ္သမွ်ဒုကၡသစၥာ။ ျပဳျပင္တဲ့၊ ေဖာက္ျပန္တဲ့၊ မတည္ၿမဲတဲ့၊
တစ္ခု၊တစ္ေယာက္၊တစ္ခ်ိန္၊တစ္ေနရာ မဟုတ္တဲ့ ' သေဘာ အသစ္အသစ္ေလး ' ေတြက ဒုကၡသစၥာ။
တစ္ခု၊ တစ္ေယာက္၊ တစ္ခ်ိန္၊တစ္ေနရာ ဆိုတဲ့ သတ္မွတ္ခ်က္ေတြကို အရွိလုပ္ၿပီး ခံစားတဲ့ (မ်က္စိ၊ နား၊
ႏွာေခါင္း၊ လွ်ာ၊ ကိုယ္၊ စိတ္ နဲ႔ အဆင္း၊အသံ၊ အနံ႔၊ အရသာ၊ အေတြ႕အထိ၊အေတြးအႀကံ၊ သိစရာေတြ ကို အရိွ
ထင္တဲ့) ' သေဘာ အသစ္အသစ္ ေတြ ' က သမုဒယသစၥာ။
" ျပဳျပင္မႈ၊ ဖန္တီးမႈ၊ ေဖာက္ျပန္မႈ၊ မတည္ၿမဲတဲ့ သေဘာ-ပရမတ္ အသစ္, အသစ္ေတြပဲ တကယ္ရိွတာ " ဆိုတဲ့
အမွန္တရားကို လက္ခံႏိုင္ဖို႔ ႀကိဳးစားကာ မတၱႀကိဳးစားတာ မဂၢသစၥာ။
" ျပဳျပင္မႈ၊ ဖန္တီးမႈ၊ ေဖာက္ျပန္မႈ၊မတည္ၿမဲမႈကင္းတဲ့သေဘာ " ကနိေရာဓသစၥာ၊ နိဗၺာန္။

(၁၆) အ၀ိဇၨာမွ ၀ိဇၨာသို႔သဘာ၀ရိပ္သာမ်ား
တဏွာလက္သမားက တည္ေဆာက္ေသာ ရိပ္သာမ်ားမဟုတ္ပါ။ စင္ၾကယ္ေသာ (အေလာဘ၊ အေဒါသ၊ အေမာဟ)စိတ္မ်ားျဖင့္သာ တည္ေဆာက္ထားသျဖင့္ ေလာဘ၊ေဒါသ၊ေမာဟ ကိုစြန္႔ဖို႔
မႀကိဳးစားသူမ်ား၊သတၱိနည္းသူမ်ား အတြက္ ဤကိေလသာ သုသာန္ရိပ္သာတြင္ေနရာမရိွ။
ေဆး႐ံုဆိုတာ လူမမာ ေတြရဲ႕သခ်ႋဳင္း။ ရိပ္သာဆိုတာ ကိေလသာတို႔ ရဲ႕ သခ်ႋဳင္း။

အ၀ိဇၨာမွ ၀ိဇၨာသို႕ သဘာ၀ရိပ္သာမ်ားသည္ ေျပာသမွ်သာသိၿပီး ခိုင္းသမွ်သာလုပ္တတ္သည့္
နာမည္ခံစက္႐ုပ္ ေယာဂီမ်ား ေမြးထုတ္ေနျခင္းမဟုတ္၊ အနတၱအသိဥာဏ္ရွင္ေယာဂီအစစ္မ်ား
ေမြးထုတ္ေနျခင္း ျဖစ္သည္။
အမွားကို တိုက္႐ိုက္ႏိွမ္နင္းတာ သာသနာျပဳမဟုတ္ဘဲ၊ အမွန္တရားကို အမွားထက္ သာေအာင္
ေဖာ္ထုတ္ျခင္းအားျဖင့္ အမွားေမွးမိွန္သြားေအာင္ႀကိဳးစားတာမွ ဘုရားကိုယ္တိုင္ျပဳတဲ့ သာသနာျပဳနည္း
အစစ္ပါ။
ဘုရားက သူ႕ကို အမ်ိဳးမ်ိဳး ဒုကၡေပးေသေၾကာင္းႀကံတဲ့ သူ႕တပည့္ ေဒ၀ဒတ္ ကိုေတာင္ ရာထူးအာဏာ၊ တရားဥပေဒ အားကိုိုးၿပီး တရားစြဲြဲအဲအျပစ္္မေပးဘဲ ကိုိုယုယ့့္္ အကုသိုိုလ္ကံ နဲ႔ဲ႔ ကိုိုယ္ အခ်ိန္တ္တန္ေတာ့ေျမမ်ိဳ အ၀ီစီက်တာ၊(သူ႕တရားကသူ႕ကိုအခ်ိန္ေရာက္ မွစီရင္တာ)ကိုပဲ လက္ခံတာပါ။
ေကာင္းေကာင္းဆိုးဆိုး လာသမွ်ေယာဂီမ်ားကို လက္ခံျခင္းသည္ မဟုတ္တာ လုပ္ဖို႔
လူမိုက္ေမြးျခင္းမ်ိဳး မဟုတ္ဘဲ (မဟုတ္တာလုပ္ဖို႔ဆိုလွ်င္ တရားထိုင္ခိုင္း ေနစရာအေၾကာင္း မရိွပါ)
ေထာင္ထဲမွာ လူမိုက္ေတြစုေနသျဖင့္ အျပင္ေလာကႀကီး ျပႆနာနည္းသြားသလို လူဆိုးမ်ား ရိပ္သာ
၀င္တရားအားထုတ္၊ ေကာင္းတာလုပ္ေန ျခင္းအားျဖင့္ အျပင္ေလာကႀကီး ေအးခ်မ္းသြား
ေစရန္သာျဖစ္သည္။
ဘယ္သူ လွဴတယ္ ဆိုတာ သူမ်ား သိေစဖို႕ထက္ လွဴခ်င္တဲ့ေစတနာက လွဴတယ္ဆိုတာ
အလွဴရွင္ကိုယ္တိုင္ကသိဖို႔ ပိုအေရးႀကီးပါတယ္။
အမ်ားအက်ဳိးဆိုိုေပမယ့့္္ တကယ္ေတာ့ တစ္ဦးခ်င္းစီရဲ႕အက်ိဳးပါပဲ၊
အမ်ားဆိုတာ တစ္ဦးခ်င္းစီရဲ႕ အစုအေပါင္းပါပဲ၊ ေတြ႔ႀကံဳသမွ် တစ္ဦးခ်င္းစီကို ဂ႐ုစိုက္တာသည္ပင္လွ်င္ အမ်ားအက်ိဳးကို ဂ႐ုစိုက္တာအစစ္ပါပဲ၊
အမ်ားအက်ိဳးေဆာင္ရြက္တယ္ဗန္းျပၿပီး တစ္ဦးခ်င္းစီကို လ်စ္လ်ဴ႐ႈ ဂ႐ုမစိုက္တာမ်ိဳးက အမ်ားအက်ိဳးစစ္ မဟုတ္ပါဘူး။

(၁၇)သတၱ၀ါအနႏၲအတြက္သံသရာေဟာစာတမ္း။
ဘာျဖစ္ဦးမွာလည္း မေမးနဲ႔ေတာ့၊
အရင္ကလည္း ဒါပဲ .. ..
အခုလည္း ဒါပဲ .. ..
ေနာက္လည္း ဒါပဲ .. ..
(ဒါပဲဆိုတာ အယူမွား၊ အမွတ္မွား၊ အသိမွား ကိေလသာ။)
႐ႈေထာင့္ မတူလို႔ အျမင္မတူတာပါ။